Του Γιώργου Πανταγιά
Αξιοποίησε το χρόνο
Μην τον σπαταλάς.
Μαρσέλ Προύστ
Η επέτειος των 52 χρόνων από την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ φέρνει στη σκέψη μου, το βιβλίο του σπουδαίου Γάλλου συγγραφέα, «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο». Το ΠΑΣΟΚ, όταν εναρμονίστηκε με το χρόνο, τις ανάγκες και τις απαιτήσεις του, έγραψε ιστορία. Την αυταπόδεικτη αυτή αλήθεια, μόνο οι ορκισμένοι εχθροί του, την αμφισβητούν. Όμως όταν άφησε τα χρόνια να τρέχουν χύμα, για να θυμηθώ το γνωστό τραγουδοποιό της γενιάς μας, απομείωσε την προωθητική του δύναμη, έχασε την ελκυστικότητα του.
Τα κορυφαία γεγονότα τα οποία μεσολάβησαν, στην πολιτική διαδρομή του κόμματος που σημάδεψε την μεταπολιτευτική περίοδο πάνω από πέντε δεκαετίες, εγγράφονται και αξιολογούνται δίχως τη μεσολάβηση παραμορφωτικών φακών. Οι αυταρέσκειες και οι μονομέρειες, δεν παύουν να συνιστούν εμπόδιο για τη σωστή και εύστοχη αποτίμηση τους. Πόσο μάλλον σήμερα που είναι περισσότερο από απαραίτητα, ο αναστοχασμός και η περίσκεψη ως προς τις προοπτικές του. Αλλά και η αναπροσαρμογή του, στο νέο πολιτικό περιβάλλον.
Οι περιπέτειες του ΠΑΣΟΚ μετά τη χρεοκοπία της χώρας το 2008-2009, εξαιτίας της νεοκαραμανλικής διακυβέρνησης, έχουν αρκετά φωτιστεί. Δεν οφείλονται μόνο στις επιπτώσεις μιας πρωτοφανούς οικονομικής κρίσης που κληρονόμησε, αλλά και στην αδυναμία του να αντιληφθεί την ανάγκη έγκαιρης διαχείρισης, χωρίς να δίνει χρόνο στο χρόνο. Ο ετεροχρονισμός δραστικών αποφάσεων, συνέβαλλε ουσιαστικά στον αποπροσανατολισμό και στη σύγχυση, αφήνοντας το έδαφος ελεύθερο στους αντιπάλους του, να το ενοχοποιήσουν, ενώ ο φυσικός και ηθικός αυτουργός παρέμεινε στο απυρόβλητο.
Παρόλα αυτά η εκρίζωση του ΠΑΣΟΚ, που ήταν διακαής πόθος ετερόκλητων δυνάμεων, δεν επιτεύχθηκε. Η κατάλυση του, δεν πραγματοποιήθηκε. Οι ρίζες του στο κοινωνικό σώμα είναι βαθιές και υπαρκτές. Και για να επικαλεστώ τον ποιητή Ντίνο Χριστιανόπουλο, « και τι δεν κάνατε για να με θάψετε, όμως ξεχάσατε πως είμαι σπόρος» Πως αλλιώς να ερμηνευτεί η ανθεκτικότητα του, παρά τα προβλήματα που αναμφίβολα αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια.
Ασφαλώς το ΠΑΣΟΚ δεν μεσουράνησε τυχαία στην πολιτική ζωή του τόπου. Απεναντίας η κυριαρχία του στηρίζονταν στο ότι βρέθηκε σε αρμονία με τις προτεραιότητες και τις επιδιώξεις των πολιτών, διατηρώντας μια γήινη σχέση μαζί τους. Με άλλα λόγια, λειτούργησε ως η υπαρξιακή κοιτίδα μιας πολυδύναμης κεντροαριστεράς, που αναζητούσε νέα ιδεολογικοπολιτική ταυτότητα. Και το κυριότερο ενσάρκωσε τις προσδοκίες της πλειονότητας του πληθυσμού, για αλλαγή και εκσυγχρονισμό. Με άξιους και ικανούς ηγέτες, τον Ανδρέα Παπανδρέου και τον Κώστα Σημίτη άφησε το θετικό αποτύπωμα του, στον τόπο και στην κοινωνία. Το έργο τους είναι συγκεκριμένο και μετρήσιμο.
Αναμφισβήτητα η πολύχρονη διακυβέρνηση του, είχε και σκιερές πλευρές. Ή μικροφυσική της εξουσίας διαβρώνει και μεταλλάσσει τις συνειδήσεις εκείνων που είναι ευάλωτοι. Εξάπτει τις συμπεριφορές απληστίας και ανομίας. Όμως η μεγάλη εικόνα για τη συνδρομή και τη συμβολή του ΠΑΣΟΚ στην αναβάθμιση της χώρας, δεν επισκιάζεται από τα όποια μεμονωμένα κρούσματα διαφθοράς υπήρξαν.
Όποιος πιστεύει πως η διαφθορά δεν φύεται σε όλες τις κυβερνήσεις, είτε συνειδητά εθελοτυφλεί, είτε είναι αφελής. Η αυτονόητη αυτή παραδοχή σε καμιά περίπτωση δεν ακυρώνει τη συνδρομή των κομμάτων στην πολιτική ζωή του τόπου, ούτε αποτελεί δικαιολογητική βάση για την οποιαδήποτε ανοχή και συγκάλυψη, όπως πράττει η σημερινή κυβέρνηση της ΝΔ, κρυπτόμενη πίσω από τις λεγόμενες διαχρονικές παθογένειες.
Αν θέλουμε να δούμε την πραγματικότητα με διεισδυτική ματιά, εύκολα διαπιστώνουμε πως το ΠΑΣΟΚ υπήρξε θύμα της επιτυχίας του. Επέφερε σημαντικές αλλαγές στην κοινωνία και το κράτος. Η εξάλειψη των μετεμφυλιακών υπολειμμάτων, η κοινωνική κινητικότητα, η θεμελίωση νέων θεσμών, οι μεγάλες υποδομές, η συμμετοχή της Ελλάδας στην ΟΝΕ στον σκληρό πυρήνα οικονομικά αναπτυγμένων χωρών, η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε, είναι δικά του επιτεύγματα.
Ουσιαστικά άνοιξε νέους ορίζοντες για τον τόπο, αφήνοντας πίσω του ισχυρά αναπτυξιακά αποθέματα. Εντούτοις πλήρωσε και πληρώνει το τίμημα της νίκης. Όπως συμβαίνει πάντα, η επιτυχία ενέχει το σπέρμα της ήττας. Και αυτό γιατί όταν προκαλείς σημαντικές μεταβολές, αλλάζοντας τα δεδομένα, οφείλεις να αλλάξεις και τον ίδιο τον εαυτό σου. Διαφορετικά γίνεσαι δέσμιος πολιτικών υποδειγμάτων που δεν ανταποκρίνονται στις νέες ανάγκες και απαιτήσεις, απομειώνοντας την αποδοχή και την επιρροή σου.
Τα πολιτικά κόμματα μπορούν και ζουν πολλές ζωές. Το ΠΑΣΟΚ έζησε δύο. Η πρώτη με τον Ανδρέα Παπανδρέου και η δεύτερη με τον Κώστα Σημίτη. Οι διαφορές τους ήταν υπαρκτές και έντονες, γιατί η κάθε μία βρίσκονταν σε αντιστοιχία με την εποχή τους. Έτσι άλλωστε μπόρεσαν να διευρύνουν τους ορίζοντές του, προσδίδοντας του την απαραίτητη κυβερνησιμότητα.
Οι περιπέτειες τις οποίες βίωσε στη συνέχεια το έπληξαν δραστικά. Η αδυναμία του να διαχειριστεί επαρκώς τις προκλήσεις που αντιμετώπισε, το κατέστησαν ευάλωτο. Και το κυριότερο, επέτεινε τη σύγχυση στο κοινωνικό σώμα που απευθύνεται ως προς τους προσανατολισμούς του, εμφανιζόμενο το ίδιο το ΠΑΣΟΚ να είναι βαθιά διχασμένο σε αριστερόστροφες και δεξιόστροφες κατευθύνσεις.
Εύλογο είναι να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Όμως στην πολιτική, ακόμη και η υποψία της ταλάντωσης, την απονευρώνει. Πέρα βέβαια από τις αμφισημίες και αμφιθυμίες που εκ των πραγμάτων καλλιεργεί. Άλλωστε η διάκριση πρόοδος και συντήρηση, ανασυντάσσονται διαρκώς γύρω από τα πραγματικά δεδομένα και τις υπάρχουσες δυνατότητες. Η διαχρονική διαδρομή του ΠΑΣΟΚ, εδράζονταν πάντα στη διάκριση Δεξιά -Αριστερά. Και για να θυμηθούμε τον Ιταλό διανοητή Νορμπέρτο Μπόμπιο, η διάκριση αυτή συνιστά τη διαλεκτική της πολιτικής.
Την τελευταία περίοδο, πολύς λόγος γίνεται για τις δυσκολίες τις οποίες αντιμετωπίζει σήμερα το άλλοτε κραταιό κόμμα. Οι ερμηνείες και εκτιμήσεις που διατυπώνονται, περιορίζονται σε επιφαινόμενα, σε ρηχές αναλύσεις και επεξεργασίες. Νομίζω πως την πιο εύστοχη προσέγγιση μας τη δίνει, μια προγενέστερη διαπίστωση του αείμνηστου κορυφαίου διανοούμενου Κωνσταντίνου Τσουκαλά. Μιλώντας πριν καιρό για τις αδυναμίες της εγχώριας αριστεράς και κεντροαριστεράς υποστήριξε πως, αναζητώντας αδύνατες ισορροπίες ανάμεσα σε ένα παρωχημένο ρομαντικό παρελθόν και σε έναν ιδιοτελή μεταπραγματισμό, χάνουν την επαφή τους με μια διαρκώς εξελισσόμενη πραγματικότητα.
Μολονότι οι κυβερνώντες αιμορραγούν, οι αντιπολιτευόμενοι μένουν στάσιμοι. Το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης δείχνει να υποτιμά το γεγονός αυτό. Ο δημόσιος λόγος του εστιάζει συνεχώς στο επιχείρημα, ότι έχει πρόγραμμα και θέσεις. Ξεχνά όμως, πως και στο παρελθόν υπήρξαν κόμματα τα οποία είχαν αξιόλογα προγράμματα, εντούτοις ήταν περιορισμένη η επιρροή τους στο εκλογικό ακροατήριο.
Η πολιτική απήχηση διασφαλίζεται μόνο όταν στο υποσυνείδητο των ανθρώπων εγγράφονται ταυτίσεις. Και το κυριότερο, υποτιμά ότι οι προγραμματικές προτάσεις, όταν δεν στηρίζονται σε ένα διακριτό και ελκυστικό πολιτικό πρόταγμα, είναι σκοπός χωρίς νόημα. Τα προτάγματα της αλλαγής και του εκσυγχρονισμού που στο παρελθόν ενσάρκωσε το ΠΑΣΟΚ, το επιβεβαιώνουν.
Μάλλον οι ιθύνοντες του, χρειάζεται να ξαναπιάσουν το νήμα του χρόνου, προβάλλοντας ένα νέο και σύγχρονο πρόταγμα, που θα συνθέτει αλλά και θα μπολιάζει τις επιμέρους προγραμματικές θέσεις και προτάσεις. Κάτι που δεν έπραξε μέχρι σήμερα, αφήνοντας ανεκμετάλλευτες σημαντικές ευκαιρίες να κυλήσουν στο χρόνο, προς όφελος του επίδοξου ανταγωνιστή του. Πάντως η αξία του ΠΑΣΟΚ δεν χάνεται, όποια και αν είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει.